รัฐธรรมนูญ

ข้อมูลรัฐธรรมนูญไทย 18 ฉบับ

หลังประเทศไทยได้เปลี่ยนแปลงการปกครอง ปี 2475 มาจนถึงวันนี้เป็นปีที่ 81 ที่่มีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญ มาแล้วทั้งสิ้น 18  ฉบับ โดยการเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญแต่ละฉบับนั้น เน้นการเปลี่ยนแปลง เรื่องที่มาของอำนาจ การใช้อำนาจ และการตรวจสอบอำนาจเป็นสำคัญ ไม่ได้มุ่งเน้น เรื่องของบทบาทอำนาจ หน้าที่และสิทธิ เสรีภาพของประชาชนมากนัก

โดยในจำนวนนี้ถูกฉีกทิ้ง 8 ครั้ง แล้วก็ร่างฉบับถาวรขึ้นมาใหม่ มีเพียง 2 ฉบับ คือฉบับปี 2489  และฉบับปี 2540 ที่ ไม่ได้มาจากการยึดอำนาจ ที่เหลืออีก 8 ฉบับ รวมถึงฉบับ 2550 ล้วนมาจากการยึดอำนาจทั้งสิ้น แสดงให้เห็นว่า ประเทศไทยไม่สามารถใช้ระบอบการปกครองที่ยึดถือกติกาเป็นเครื่องแก้ไขปัญหา ความขัดแย้งได้ และท้ายที่สุดก็มักจะไปจบด้วยการใช้กำลังหรือการปฏิวัติในการแก้ไขปัญหา

เมื่อพิจารณาจากรัฐธรรมนูญชั่วคราวฉบับแรกที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2475 เป็นการเปลี่ยนจากระบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ไปสู่ระบบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข แต่ก็ยังไม่มีข้อความที่ระบุกลไกประชาธิปไตย และการประกันสิทธิเสรีภาพขอประชาชนอย่างชัดเจน

ส่วนรัฐธรรมนูญฉบับ 10 ธันวาคม 2475 เป็นไปตามความต้องการของคณะราษฎรซึ่งเมื่อยึดอำนาจได้ยังต้องการครอง อำนาจอยู่จึงไม่ต้องการมีประชาธิปไตยเต็มรูปแบบในทันที จึงไม่มีเนื้อหาที่ละเอียดมากนักในเรื่องสิทธิเสรีภาพของประชาชน และระหว่างนี้ก็มีการช่วงชิงอำนาจกันเองระหว่างคณะราษฎร จนนำไปสู่รัฐธรรมนูญฉบับอื่นๆ

ต่อมารัฐธรรมนูญช่วง 2500-2516 เป็นกระบวนการที่ผู้นำทางทหารในกองทัพ กุมอำนาจเบ็ดเสร็จในการปกครอง แบบเผด็จการเต็มรูปแบบ เช่น มาตรา 17 ที่ให้อำนาจสิทธิขาดแก่นายกรัฐมนตรีในหลายๆ เรื่อง  ในขณะที่่สิทธิประชาชนถูกปิดกั้นโดยสิ้นเชิง เป็นเหตุให้เกิดการเรียกร้องประชาธิปไตยของกลุ่มนิสิตนักศึกษา ในเหตุการณ์ 14 ตุลา 16 ในเวลาต่อมา

รัฐธรรมนูญ 2516-2519 เป็นช่วงที่กลุ่มอำนาจทางทหารแตกแยก และอ่อนกำลัง เปิดโอกาสให้กลุ่มอำนาจฝ่ายพลเรือน ใช้อำนาจปกครอง และเปิดกว้างของกระบวนการประชาธิปไตยของประชาชน โดยเน้นจำกัดอำนาจของผู้ปกครอง และส่งเสริมสิทธิของประชาชน โดยเฉพาะรัฐธรรมนูญฉบับที่ 17 ที่ถือเป็นนัยของการประกาศยุครุ่งอรุณแห่งสังคมใหม่ที่ประชาธิปไตยผลิบาน อย่างเต็มรูปแบบ

ขณะที่ิ รัฐธรรมนูญ 2519-2521 เป็นช่วงที่เป็นความล้มเหลวของการพัฒนาประชาธิปไตย กลุ่มอำนาจฝ่ายพลเรือน สูญเสียอำนาจให้ฝ่ายทหาร พลังประชาชนถูกปราบปราม สิทธิประชาชนถูกลิดรอน แต่กลับเน้นการส่งเสริมอำนาจเบ็ดเสร็จของผู้ปกครอง

รัฐธรรมนูญ 2521-2534 ช่วงของประชาธิปไตยครึ่งใบ เน้นการขยายตัวของอำนาจฝ่ายปกครองให้มีพื้นที่รองรับทั้ง ทหาร ข้าราชการ และพรรคการเมือง โดยสงวนตำแหน่งผู้นำไว้ให้ผู้นำฝ่ายทหาร ขณะที่สิทธิการเมืองของประชาชนยังขาดสิ่งเกื้อกูล

รัฐธรรมนูญ 2534-2540 เป็นยุคเปลี่ยนผ่านสู่การปฏิรูปการเมือง โดยคณะรัฐประหารยึดอำนาจ โดยอ้างว่ารัฐบาลใช้อำนาจข่มเหงข้าราชการ เป็นเผด็จการรัฐสภาและแทรกแซงกระบวนการยุติธรรม โดยทหารได้ถ่ายโอนอำนาจการปกครองไปให้กลไกพรรคการเมืองเป็นฝ่ายรองรับความชอบธรรม 

หลังจากนั้น รัฐธรรมนูญ ปี 2540-2550 จึงได้มีการปฏิรูปประชาธิปไตยทางการเมือง ตามคำเรียกร้องของขบวนการประชาธิปไตยในภาคประชาชน โดยมุ่งจำกัด ควบคุมตรวจสอบอำนาจรัฐและขยายของเขตของสิทธิเสรีภาพของประชาชนอย่างกว้างขวาง เช่น การเข้ามามีส่วนร่วมทางการเมืองการปกครองของประชาชนและการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐเพิ่มขึ้น ตลอดทั้งการปรับปรุงโครงสร้างทางการเมืองให้มีประสิทธิภาพและเสถียรภาพมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะการแยกกลไกให้เป็นอิสระจากกันระหว่างฝ่ายที่ใช้อำนาจ ฝ่ายตรวจสอบอำนาจ และฝ่ายกำกับอำนาจ

ถึงแม้ประเทศไทยจะมีรัฐธรรมนูญมาแล้วหลายครั้งหลายครา แต่ไม่อาจทำให้ประเทศไทยก้าวพ้นการปฏิวัติรัฐประหารไปได้ และยังไม่สามารถตอบโจทย์คำว่า "ประชาธิปไตย" ที่ถูกต้องได้อย่างแท้จริง

เสาหมุดประชาธิปไตย ณ. เวลาปัจจุบัน ( 22/04/ 2555 )
ประเทศไทยมีรัฐธรรมนูญมาแล้วทั้งสิ้น 18 ฉบับ
 และกำลังจะมีการร่างแก้ไข เป็น ฉบับที่ 19 ซึ่ง รัฐบาลได้มีมติ
แก้ไข มาตรา 291 เพื่อตั้ง สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ จำนวน 99 คน
มาจากการเลือกตั้ง 77 คน รัฐบาลแต่งตั้งมาอีก 22 คน รวม 99 คน 


ดังนั้นถึงเวลานี้ สรุปได้ชัดเจนว่าประเทศไทยจะมีรัฐธรรมนูญ 19 ฉบับแน่นอน
และอาจจะมีฉบับต่อๆไป ตราบใดที่สภาพการเมืองไทยยังคงดำรงสภาพอยู่เช่นนี้

 ข้อมูลรัฐธรรมนูญไทย 18 ฉบับมีดังนี้

ฉบับที่ 1  พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช 2475


มีจำนวน 39 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้ 5 เดือน 13 วัน
ที่มา : คณะราษฎรเปลี่ยนแปลงการปกครอง

ฉบับที่ 2 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช 2475

มีจำนวน 68 มาตรา 
ระยะเวลาที่บังคับใช้ 13 ปี 4 เดือน 29 วัน
ที่มา : ของรัฐธรรมนูญ สภาผู้แทนตั้งคณะกรรมการยกร่าง จำนวน 9 คน
 แล้วให้ สภาอนุมัติ

ฉบับที่ 3 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2489

มีจำนวน 96 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้  1 ปี 5 เดือน 30 วัน
ที่มา : ส.ส.ประเภทที่ 2 เสนอร่างแล้วให้สภาอนุมัติ ( ยุคนี้ ส.ส. มี 2 ประเภท )

ฉบับที่ 4 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ชั่วคราว ) พุทธศักราช 2490 (ฉบับใต้ตุ่ม )

มีจำนวน 98 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้ 1 ปี 4 เดือน 14 วัน
ที่มา : คณะรัฐประหาร นำโดย จอมพล ผิน ชุณหวัณ ( บิดา พล.อ ชาติชาย ชุณหวัณ )
มี หลวง กาจ เก่งระดมยิง เป็นผู้ร่าง แล้วนำไปซ่อนไว้ใต้ตุ่มน้ำ จึงเป็นที่มา ฉบับใต้ตุ่ม 

ฉบับที่ 5 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2492

มีจำนวน 188 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้  2 ปี 8 เดือน 6 วัน
ที่มา :  สภาร่างรัฐธรรมนูญ 40 คนยกร่างจัดทำแล้วให้สภาอนุมัติ (สสร.1 )

ฉบับที่ 6 รัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2475
แก้ไขเพิ่มเติม พุทธศักราช 2495

มีจำนวน  123 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้ 6 ปี 7 เดือน 12 วัน
ที่มา :  จอมพล ป. นายกฯ เสนอร่าง ให้สภาอนุมัติ

ฉบับที่ 7ธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร พุทธศักราช 2502

มีจำนวน 20 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้ 9 ปี 4 เดือน 23 วัน
ที่มา : คณะปฏิวัติ นำโดย จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์

ฉบับที่ 8 รัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2511

มีจำนวน 183 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้ 3 ปี 4 เดือน 28 วัน
ที่มา :  สภาร่างรัฐธรรมนูญ จำนวน 240 คน ยกร่าง และอนุมัติ ( สสร. 2 )

ฉบับที่ 9:ธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร พุทธศักราช 2515

มีจำนวน 23 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้  1 ปี 9 เดือน 22 วัน
ที่มา : คณะปฏิวัติ โดย จอมพล ถนอม กิตติขจร

ฉบับที่ 10 :  รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2517

มีจำนวน 238 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้  2 ปี
ที่มา :  คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 24 คน 
( จากสมัชาแห่งชาติ ) ยกร่างแล้วเสนอคณะรัฐมนตรี และสภา

ฉบับที่ 11 : รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2519

มีจำนวน  29 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้ 11 เดือน 28 วัน
ที่มา : คณะปฏิวัติ นำโดย พล.ร.อ. สงัด ชลออยู่ ประกาศใช้

ฉบับที่ 12 :  ธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร พุทธศักราช 2520

มีจำนวน  32 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้ 1 ปี 1 เดือน 13 วัน
ที่มา : คณะปฏิวัติ นำโดย พล.ร.อ สงัด ชลออยู่ ทำรัฐประหารซ้ำอีกรอบ

ฉบับที่ 13 :รัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2521

มีจำนวน 206 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้ 12 ปี 2 เดือน 1วัน
ที่มา : สภานิติบัญญัติแห่งชาติ ( สนช.) ตั้งคณะกรรมการยกร่าง และอนุมัติ

ฉบับที่ 14 : ธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร พุทธศักราช 2534

มีจำนวน  33  มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้  8 เดือน 8 วัน 
ที่มา : คณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ( รสช.) นำโดย พล.อ สุนทร คงสมพงษ์

ฉบับที่ 15 : รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2534

มีจำนวน  223 มาตรา 
ระยะเวลาบังคับใช้  5 ปี 10 เดือน 2 วัน
ที่มา : สภานิติบัญญัติแห่งชาติ ( สนช. ที่ตั้งโดย รสช.)

ฉบับที่ 16 : รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540

มีจำนวน 336 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้  8 ปี 10 เดือน 9 วัน
ที่มา :  รัฐสภาแก้ไขเพิ่มเติมฉบับที่ 15 โดยแก้ไข มาตรา 211 
ให้มี สสร.จำนวน 99 คน ยกร่างและให้สภาอนุมัติ ในสมัย นายบรรหาร ศิลปอาชา
เป็นนายกฯ (สสร.3 )

ฉบับที่ 17 รัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย ( ชั่วคราว )
พุทธศักราช 2549

มีจำนวน 39 มาตรา
ระยะเวลาบังคับใช้ 11 เดือน 5 วัน ( บังคับใช้เมื่อ 19 ก.ย 2549 - 24 ส.ค.2550 )
ที่มา :  คณะปฏิรูปการปกครอง ฯ ( คมช.)


ฉบับที่ 18 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550

มีจำนวน 309 มาตรา
บังคับใช้เมื่อ 24 สิงหาคม 2550 ถึง ปัจจุบัน.......
ที่มา สสร.จากการแต่งตั้งของ คมช. จำนวน 100 คน ยกร่าง  และให้สภาอนุมัติ
และให้ประชาชน ลงประชามติ (สสร.4 )
................................................................................................................................................................

*จากจำนวน 18 ฉบับ  เป็นฉบับชั่วคราว ที่ประกาศใช้โดยคณะยึดอำนาจทันที่ รวม 8 ฉบับ


ฉบับที่ 1,4,7,9,11,12,14,17,

 และ การนิรโทษกรรมตนเองของคณะรัฐประหาร
เดิมทีเดียวไม่มีการบัญญัติบทนิรโทษกรรมตนเองไว้ในรัฐธรรมนูญ
 แม้แต่ คณะราษฎร ก็เสนอเป็นร่างแยกออกมาต่างหาก
บทนิรโทษกรรมตนเองของคณะยึดอำนาจเริ่มนำมาบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญตั้งแต่

 ฉบับที่ 9 หรือ ฉบับ พ.ศ. 2515 ในมาตรา 21
 ฉบับที่ 11 ในมาตรา 29 
ฉบับที่ 12 ในมาตรา 32 
ฉบับที่ 14 ในมาตรา 32 
ฉบับที่ 17 ในมาตรา 37
 และฉบับที่ 18 ในมาตรา 309



ข้อมูลรัฐธรรมนูญไทย..ถึงปัจจุบันไทยมีรัฐธรรมนูญทั้งสิ้น 18 ฉบับ
มากที่สุดในโลกและยังมีท่าว่าจะเพิ่มขึ้นอีกเรื่อยๆ



ฉบับที่สั้นที่สุดคือฉบับที่ 7 ปี 2502 

มี 20 มาตรา


ฉบับที่ยาวที่สุดคือ ฉบับที่ 16 ปี 2540 
มี 336 มาตรา 

ฉบับที่ใช้งานสั้้นที่สุด  คือฉบับที่ 1 ปี2475ที่ถูกทำให้เป็นฉบับชั่วคราว
บังคับใช้เพียง 5 เดือน 13 วัน 

ฉบับที่ใช้นานที่สุดคือ  ฉบับที่2ปี2475 ใช้นาน 13ปี4 เดือน 29วัน
รองมาคือฉบับที่13ใช้12ปี2เดือน 1 วัน